Gentechvrije melk; beter voor mens en dier of inspelen op emoties?

Gentechvrije melk; beter voor mens en dier of inspelen op emoties?

De kans dat je bij het woord VLOG niet meteen aan melk denkt, is groot. Melk die VLOG-gecertificeerd is, voldoet aan de eisen van het Verband Lebensmittel Ohne Gentechnik. In Duitsland is de vraag naar gentechvrije melk al enorm en daarom zien Nederlandse zuivelverwerkers in VLOG-melk een nieuwe markt. Zo starten verschillende zuivelverwerkers met proeven waarin hun melkveehouders VLOG-melk produceren. Maar is deze melk dan zoveel beter of wordt er vooral ingespeeld op emoties om zo een meerprijs voor de melk te vragen?

Wanneer een melkveehouder VLOG-melk wil produceren, mogen zijn of haar koeien enkel gevoerd worden met GMO-vrij voer (genetisch gemodificeerd organisme red.). In krachtvoer dat koeien krijgen om sterk te blijven zit vaak GMO-sojaschroot uit Afrika en Zuid-Amerika. Dit wordt vervangen door GMO-vrije sojaschroot. FrieslandCampina-woordvoerder Sjoerd van Sprang legt uit dat deze overgang niet zomaar gaat. “Het kost ongeveer drie maanden om te zorgen dat al het genetisch gemodificeerde voer uit de koe verdwenen is. Dan worden er metingen gedaan en wanneer die resultaten allemaal voldoende zijn, kan een boerderij VLOG-melk leveren. Een andere voorwaarde is dat de koeien weiden.”

Nederlands grootste zuivelverwerker FrieslandCampina is in 2017 gestart met de productie van VLOG-gecertificeerde melk. “Toen deden er ongeveer 400 bedrijven mee. Aan het eind van 2019 zijn dat 600 van de 12.000 FrieslandCampina melkveebedrijven. Deze melkveehouders krijgen allemaal 1 cent per kilo melk extra bovenop hun melkgeld. Dit betekent niet dat het verschil in de supermarkt ook zo klein is. Supermarkten bepalen grotendeels zelf de prijzen van hun producten”, vertelt Van Sprang.

“De productie van VLOG-melk kost ons waarschijnlijk een halve cent per liter en levert ons een hele cent extra per liter op”

1 oktober 2019 is ook kaasmerk Leerdammer gestart met een proef om over te gaan op VLOG-melk. Melkveehouder Menno Jochemsen uit Dalfsen doet hier aan mee. “500 van de ongeveer 1.100 melkveehouders doen mee aan deze proef. De productie van VLOG-melk kost ons waarschijnlijk een halve cent per liter en levert ons een hele cent extra per liter op”, vertelt Jochemsen.

Toch is het volgens Sjef Smeekens, hoogleraar op het gebied van moleculaire genetica aan de Universiteit Utrecht, niet moeilijk om je koeien gentechvrij te voeren. “Het is vrij gemakkelijk om gentechvrij te produceren. Europees gras is per definitie gentechvrij. Toch zitten er in de maïs en soja die geïmporteerd wordt ongetwijfeld GMO’s.”

Kringlooplandbouw
Jochemsen denkt dat over 5 of 10 jaar helemaal geen sojaschroot meer uit Zuid-Amerika en Afrika geïmporteerd wordt. “We gaan er naartoe dat je je koeien voert met de eiwitten uit je eigen gras. Dit is de kringloopgedachte.” Bij Kringlooplandbouw wordt er zoveel mogelijk gebruikgemaakt van zelf geproduceerde grondstoffen.

Volgens FrieslandCampina-woordvoerder Van Sprang passen niet alle boeren die VLOG leveren ook kringlooplandbouw toe. “Het is mogelijk, maar geen vereiste. Zolang de boeren maar zorgen dat hun rantsoen 100% gentechvrij is, kunnen zij VLOG leveren”, licht Van Sprang toe.

Ook D66 politicus Tjeerd de Groot is voorstander van kringlooplandbouw. In een interview met de Volkskrant vertelt hij dat kringlooplandbouw perspectief biedt. “Ze kunnen in de toekomst meer verdienen met minder dieren. Beter voor hen, beter voor de natuur.” Daarnaast zegt De Groot dat de Nederlandse veestapel gehalveerd moet worden. Dit is volgens hem nodig om de stikstofcrisis in Nederland op te lossen.

Dat de veestapel ingekrompen moet worden, bevestigt de commissie Remkes, een speciale commissie die in het leven is geroepen om het kabinet te adviseren op het gebied van de stikstofcrisis. Deze commissie adviseert om veeteeltbedrijven die relatief veel stikstof uitstoten, gevestigd zijn in de buurt van natuurgebieden en gebruikmaken van verouderde stallen als eerst aan te pakken. Toch ziet deze commissie niks in het idee om de veestapel verdeeld over het hele land te halveren. Wel zien ze het uitkopen van slecht presterende bedrijven als een optie.

Export
De Nederlandse koeien worden niet alleen gemolken om ons Nederlanders van zuivel te voorzien. Veel van onze zuivel wordt geëxporteerd naar Duitsland. Daar is gentechvrije melk de afgelopen jaren enorm gegroeid. Waar in 2010 slechts 3% van alle Duitse melk gentechvrij was, was dit in 2017 al 40%.

De VLOG-melk van onze Nederlandse koeien wordt dan ook veelal geëxporteerd naar Duitsland. “We hebben de VLOG-melk specifiek voor de Duitse consument. Elk land kent zijn eigen zuivelstromen. Op de Duitse markt is VLOG erg belangrijk”, vertelt Van Sprang. “Vooralsnog zien wij in Nederland geen toekomst voor de kazen gemaakt van VLOG-melk”, vervolgt hij.

Toch sluit Van Sprang niet uit dat VLOG ook in Nederland op de markt verschijnt. “Ik vergelijk het met het bier-schap in de supermarkt. Tien jaar geleden had je voornamelijk Nederlandse biermerken en misschien een aantal Belgische biertjes. Nu zie je allerlei soorten bier van zowel grote als kleine brouwerijen. Consumenten willen steeds specifiekere producten”, verklaart Van Sprang.

“Het is niet beter dan gangbare zuivel en uit de onderzoeken die ik heb gezien blijkt ook niet dat het beter is voor het milieu”

Gevoelskwestie
Ondanks de populariteit in Duitsland legt FrieslandCampina-woordvoerder Van Sprang uit dat de groeiende consumptie van VLOG niet gebaseerd is op kennis, maar voornamelijk draait om gevoel. “Het is niet beter dan gangbare zuivel en uit de onderzoeken die ik heb gezien blijkt ook niet dat het beter is voor het milieu. Wij produceren VLOG omdat wij meegaan met de markt en antwoord geven op de vraag van de Duitse consument. ”

Uit een enquête die in 2017 is gehouden in de Duitse deelstaten Nedersaksen en Noordrijn-Westfalen blijkt dat 77% van de ondervraagden het belangrijk vindt dat de zuivel die zij consumeren zonder genetische modificatie is geproduceerd. Grietsje Hoekstra, manager duurzaamheid bij CONO Kaasmakers vertelt in online vakblad Veeteelt dat in de beleving van de Duitse consument gentechvrije voeding sterk gekoppeld is aan duurzaamheid en dierwelzijn.

“Ik wens de boeren succes als ze mee willen doen aan deze dolheid”

Toch benadrukt ook hoogleraar Smeekens dat er geen positieve gevolgen zijn wanneer men gentechvrije zuivel consumeert. “Wetenschappelijk gezien is het flauwekul. Het is aangetoond dat er geen nadelige gevolgen zijn voor zowel mens als milieu. Toch zie ik al dertig jaar deze discussie. Het is een totaal emotionele discussie die nergens op gebaseerd is. Alle GMO’s worden in de darmen van koeien volledig afgebroken, dus in die melk zal geen enkel verschil zitten. Ik wens de boeren succes als ze mee willen doen aan deze dolheid.”